WCAG là gì? Cách xây dựng website đạt tiêu chuẩn WCAG

Bạn có biết rằng có khoảng 1 tỷ người trên toàn thế giới, tương đương 15% dân số đang sống chung với một dạng khuyết tật nào đó? Con số này cho thấy các trang web nếu không được thiết kế dựa trên sự thấu hiểu có thể trở thành bức tường ngăn cách, là rào cản đối với sự bình đẳng. Chính vì vậy, tiêu chuẩn WCAG (web content accessibility guidelines) ra đời như nền tảng giúp website trở nên dễ tiếp cận, dễ sử dụng và công bằng hơn cho tất cả mọi người. Không chỉ mang ý nghĩa nhân văn, WCAG còn góp phần cải thiện trải nghiệm người dùng, hỗ trợ SEO, nâng cao uy tín thương hiệu và tạo ra giá trị bền vững cho tương lai.
 

 

WCAG là gì?

WCAG (viết tắt của Web Content Accessibility Guidelines) là Bộ hướng dẫn truy cập nội dung web. Đây là một tập hợp các tiêu chuẩn kỹ thuật được phát triển bởi tổ chức W3C (World Wide Web Consortium) phối hợp với các cá nhân và tổ chức trên toàn thế giới.

Trên thực tế, nếu website chỉ thiết kế cho người bình thường, rất nhiều đối tượng sẽ không thể sử dụng được. Do đó, WCAG ra đời để loại bỏ mọi rào cản truy cập web, mục tiêu là cung cấp một tiêu chuẩn chung nhằm giúp nội dung web trở nên dễ tiếp cận hơn đối với người khuyết tật, bao gồm những người gặp khó khăn về:

- Thị giác: Mù, thị lực kém hoặc mù màu.

- Thính giác: Điếc hoặc lãng tai.

- Vận động: Khó khăn trong việc sử dụng chuột hoặc bàn phím.

- Nhận thức: Khó khăn trong việc ghi nhớ, học tập hoặc tập trung.
 

 

Lịch sử hình thành và các phiên bản của WCAG

Lịch sử của WCAG gắn liền với tổ chức W3C (World Wide Web Consortium) và nỗ lực của sáng kiến WAI (Web Accessibility Initiative). WCAG không xuất hiện ngay từ đầu như một bộ tiêu chuẩn hoàn chỉnh và đây là kết quả của nhiều năm phát triển song song với lĩnh vực xây dựng web, nhằm giải quyết một vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để web không chỉ dành cho số đông, mà cho tất cả mọi người? Từ những website HTML đơn giản ban đầu cho đến web mobile, web app phức tạp ngày nay, WCAG cũng liên tục được nâng cấp để bắt kịp công nghệ và hành vi người dùng.

1. WCAG 1.0 (Tháng 5, 1999)

Ra đời vào thời điểm Internet vẫn còn sơ khai, WCAG 1.0 đóng vai trò là "người tiên phong" định nghĩa thế nào là một website dễ tiếp cận. Trong giai đoạn này, hướng dẫn tập trung chủ yếu vào các kỹ thuật HTML thuần túy dành cho các trang web tĩnh. Tuy nhiên, điểm yếu lớn nhất của phiên bản 1.0 là sự phụ thuộc quá mức vào mã nguồn (Code-heavy), khiến nó trở nên lỗi thời rất nhanh khi các công nghệ hiện đại hơn như CSS và JavaScript bắt đầu trỗi dậy và làm thay đổi cấu trúc web.

2. WCAG 2.0 (Tháng 12, 2008)

Sau gần 10 năm đúc kết, WCAG 2.0 ra mắt vào năm 2008 và tạo nên một cuộc “đại cải tổ” khi thay đổi cách tiếp cận từ kỹ thuật sang tư duy trải nghiệm. Thay vì liệt kê các thẻ HTML nên dùng, phiên bản này giới thiệu 4 nguyên tắc cốt lõi mang tính định hướng lâu dài là POUR, bao gồm Perceivable (Nhận thức), Operable (Vận hành), Understandable (Hiểu), và Robust (Mạnh mẽ). Chính sự độc lập với công nghệ này đã giúp WCAG 2.0 trở thành tiêu chuẩn bền vững, được áp dụng rộng rãi trên toàn cầu trong suốt hơn một thập kỷ, ngay cả khi các framework hiện đại ra đời.

3. WCAG 2.1 (Tháng 8, 2018)

Khi điện thoại thông minh trở thành vật bất ly thân của người dùng, WCAG 2.1 xuất hiện như một bản cập nhật thiết yếu để lấp đầy những khoảng trống mà phiên bản 2.0 chưa kịp đáp ứng. Trọng tâm của phiên bản này là tối ưu hóa khả năng tiếp cận trên thiết bị di động, bao gồm các tương tác chạm (touch), xoay màn hình và hỗ trợ tốt hơn cho người có thị lực kém. Đây là giai đoạn các nhà phát triển bắt đầu phải chú trọng đến kích thước vùng bấm (touch target) và các cử chỉ phức tạp trên màn hình cảm ứng.

4. WCAG 2.2 (Tháng 10, 2023)

WCAG accessibility là phiên bản kế thừa trực tiếp từ 2.1 với mục tiêu giải quyết các rào cản tinh vi hơn về mặt nhận thức và khả năng điều hướng. WCAG 2.2 đặc biệt chú trọng đến việc đơn giản hóa các quy trình xác thực (như đăng nhập mà không cần giải đố hay nhớ mật khẩu quá phức tạp) và đảm bảo các thành phần đang được tiêu điểm (focus) phải hiển thị rõ nét nhất. Phiên bản này giúp bảo vệ quyền lợi của những người dùng gặp khó khăn về khả năng ghi nhớ hoặc tập trung trong một thế giới kỹ thuật số ngày càng nhiều thông tin.

5. WCAG 3.0 (Đang phát triển)

Dù vẫn đang trong quá trình phát triển và chưa có ngày ra mắt chính thức, WCAG 3.0 được kỳ vọng sẽ là một sự tái cấu trúc toàn diện so với các thế hệ 2.x. Với tên mã Silver, phiên bản này sẽ không chỉ giới hạn ở nội dung web mà còn mở rộng sang các thiết bị IoT, thực tế ảo (VR) và các ứng dụng phức tạp khác. Thay đổi đột phá nhất chính là hệ thống chấm điểm linh hoạt theo thang điểm thay vì chỉ đánh giá "Đạt" hoặc "Không đạt", cho phép các doanh nghiệp có cái nhìn đa chiều và thực tế hơn về mức độ thân thiện của sản phẩm đối với người dùng.
 

 

Tại sao cần quan tâm đến tiêu chuẩn WCAG khi thiết kế website?

Trong nhiều năm, thiết kế website thường chỉ xoay quanh giao diện đẹp, hiệu ứng bắt mắt và tốc độ tải nhanh. Tuy nhiên, khi web trở thành một phần thiết yếu của cuộc sống, WCAG (web content accessibility guidelines) ngày càng được xem là tiêu chuẩn không thể bỏ qua vì nhiều lợi ích và giá trị.

1. Tăng khả năng tiếp cận

Mục tiêu cốt lõi của WCAG accessibility là xóa bỏ rào cản kỹ thuật. Trên thế giới có hơn 1 tỷ người (chiếm khoảng 15% dân số) đang sống chung với một dạng khuyết tật nào đó. Khi thiết kế web theo chuẩn WCAG, bạn đang mở cánh cửa để những người khiếm thị sử dụng trình đọc màn hình, người khiếm thính xem video qua phụ đề hay người khuyết tật vận động điều hướng bằng bàn phím có thể tiếp cận thông tin của bạn một cách bình đẳng.

Lúc này, website không chỉ phục vụ một nhóm nhỏ mà trở thành nền tảng cho tất cả mọi người. Về mặt kinh doanh, điều này đồng nghĩa với việc tăng lượng người dùng tiềm năng, đồng thời không bỏ sót khách hàng chỉ vì những rào cản trên giao diện website.

2. Tăng uy tín và hình ảnh thương hiệu

Một thương hiệu quan tâm đến chuẩn tiếp cận là một thương hiệu có trách nhiệm xã hội (CSR). Khách hàng ngày nay, đặc biệt là thế hệ Gen Z và Millennials, có xu hướng ủng hộ những doanh nghiệp nhân văn, không bỏ rơi bất kỳ ai. Việc hiển thị biểu tượng "Accessibility" hoặc tuyên bố tuân thủ WCAG certification trên chân trang (footer) giúp xây dựng niềm tin mãnh liệt và định vị thương hiệu của bạn là một tổ chức chuyên nghiệp, thấu cảm.

3. WCAG hỗ trợ SEO và hiệu quả marketing

Có một sự thật thú vị: "Google chính là người dùng khiếm thị lớn nhất thế giới". Các thuật toán của Google đánh giá website dựa trên cấu trúc dữ liệu, thẻ alt cho hình ảnh, hệ thống thẻ tiêu đề (H1 - H6) và tính mạch lạc của nội dung. Đây cũng chính là những yêu cầu cốt lõi của WCAG. Khi bạn tối ưu cho người khuyết tật, bạn vô tình đang tối ưu hóa "tận răng" cho các con bot của công cụ tìm kiếm, từ đó công cụ tìm kiếm dễ crawl & index, giúp website có thứ hạng cao hơn và tiếp cận tệp khách hàng rộng lớn hơn.
 

 

4. Giảm rủi ro pháp lý và tuân thủ quy định

Tại nhiều quốc gia phát triển (như Mỹ với luật ADA, EU với EAA), việc website không đạt chuẩn tiếp cận có thể dẫn đến các vụ kiện tụng dân sự vô cùng tốn kém. Tại Việt Nam và khu vực châu Á, các quy định về chuyển đổi số và khả năng tiếp cận cũng đang dần được siết chặt. Tuân thủ WCAG giúp doanh nghiệp bạn "phòng bệnh hơn chữa bệnh", đảm bảo website hoạt động ổn định mà không lo ngại các vấn đề pháp lý phát sinh.

5. Nâng cao trải nghiệm cho tất cả mọi người

WCAG accessibility không chỉ dành cho người khuyết tật. Những nguyên tắc này giúp tất cả người dùng có trải nghiệm tốt hơn. Chẳng hạn:

- Một người dùng web trong môi trường ánh sáng mạnh (nắng gắt) sẽ cần độ tương phản màu tốt.

- Một người đang bị thương ở tay sẽ cần điều hướng bàn phím dễ dàng.

- Một người lớn tuổi sẽ cần phông chữ rõ ràng và bố cục đơn giản. Thiết kế tiếp cận chính là thiết kế tốt cho mọi người.

6. Phù hợp với xu hướng thiết kế web hiện đại

Xu hướng thiết kế hiện đại đang chuyển dịch từ "đẹp mắt đơn thuần" sang "tối giản và hiệu quả". WCAG thúc đẩy việc sử dụng mã nguồn sạch (Semantic HTML), giảm thiểu các hiệu ứng rườm rà gây rối mắt và tập trung vào hiệu suất. Việc tuân thủ WCAG buộc các designer và developer phải làm việc kỷ luật hơn, từ đó tạo ra những sản phẩm bền vững, dễ bảo trì và dễ dàng thích ứng với các công nghệ mới như AI hay thiết bị hỗ trợ bằng giọng nói.
 

 

WCAG áp dụng cho những đối tượng nào?

Sai lầm phổ biến là nhiều người nghĩ WCAG chỉ dành cho người khuyết tật nặng. Thực tế, WCAG áp dụng cho một phổ người dùng rất rộng, giúp internet trở nên dễ tiếp cận hơn cho tất cả mọi người trong nhiều tình huống khác nhau.

1. Người khiếm thị

Đây là nhóm đối tượng được chú trọng hàng đầu trong WCAG accessibility. Tiêu chuẩn này giúp họ tiếp cận nội dung thông qua:

- Người mù hoàn toàn: Họ sử dụng trình đọc màn hình (Screen Reader) để chuyển nội dung web thành giọng nói. WCAG đảm bảo cấu trúc code (như thẻ h1, alt text) giúp máy đọc hiểu đúng thứ tự.

- Người thị lực kém: WCAG certification yêu cầu độ tương phản màu sắc cao và khả năng phóng to văn bản lên 200% mà không làm vỡ bố cục.

- Người mù màu: WCAG quy định không dùng màu sắc là cách duy nhất để truyền đạt thông tin (ví dụ: không chỉ dùng màu đỏ để báo lỗi mà phải có thêm biểu tượng hoặc chữ "Lỗi").

2. Người khiếm thính

Đối với nhóm người khiếm thính, rào cản lớn nhất là các nội dung âm thanh và video. Web content accessibility guidelines giải quyết bằng cách:

- Cung cấp phụ đề: Cho các video trực tiếp hoặc ghi hình sẵn.

- Bản dịch ngôn ngữ ký hiệu: Dành cho các nội dung quan trọng.

- Văn bản thay thế: Chuyển đổi nội dung từ Podcast hoặc file ghi âm thành văn bản để họ có thể đọc được

3. Người hạn chế vận động

Nhiều người gặp khó khăn trong việc điều khiển chuột hoặc thực hiện các thao tác đòi hỏi sự chính xác cao. WCAG certification hỗ trợ họ thông qua:

- Điều hướng bằng bàn phím: Cho phép thực hiện mọi thao tác chỉ bằng phím Tab, Enter và các phím mũi tên.

- Vùng tương tác rộng: Các nút bấm (Button) và liên kết (Link) phải có kích thước đủ lớn để người dùng bị run tay hoặc dùng thiết bị điều khiển bằng mắt/miệng dễ dàng chọn đúng mục tiêu.

- Tránh các cử chỉ phức tạp: Ví dụ như không bắt buộc người dùng phải "vuốt" (swipe) mà cung cấp nút bấm thay thế.

4. Người gặp khó khăn nhận thức

Nhóm này bao gồm những người mắc chứng khó đọc (Dyslexia), mất tập trung (ADHD), hoặc suy giảm trí nhớ. WCAG accessibility giúp họ bằng cách:

- Tạo bố cục nhất quán: Thanh menu và các nút chức năng luôn nằm ở vị trí cố định để dễ tìm kiếm.

- Ngôn ngữ đơn giản: Tránh các từ ngữ chuyên môn phức tạp hoặc câu văn quá dài.

- Kiểm soát thời gian: Cho phép người dùng tạm dừng, kéo dài thời gian khi làm bài thi hoặc điền Form để họ không bị áp lực.

5. Người dùng thiết bị di động, mạng yếu, màn hình nhỏ

Đây chính là nhóm đối tượng "đại chúng" nhất chứng minh WCAG dành cho mọi người:

- Màn hình nhỏ, chói sáng: WCAG certification yêu cầu thiết kế responsive (co giãn tốt) và độ tương phản cao, giúp người dùng dễ đọc khi ở ngoài trời nắng.

- Mạng yếu/Thiết bị cấu hình thấp: Việc tối ưu mã nguồn theo WCAG giúp website nhẹ hơn, tải nhanh hơn, tiết kiệm băng thông cho người dùng ở vùng sâu vùng xa hoặc dùng 3G/4G tốc độ thấp.

- Môi trường hạn chế: Một người đang ở nơi công cộng ồn ào và không có tai nghe vẫn có thể hiểu nội dung video nhờ có phụ đề.
 

 

Giải mã 4 nguyên tắc cốt lõi của web content accessibility guidelines

Để xây dựng một website dễ tiếp cận, WCAG certification không đưa ra các quy tắc rời rạc mà dựa trên một hệ thống gồm 4 nguyên tắc nền tảng, được gọi tắt là POUR. 

1. Perceivable (Có thể nhận biết)

Nguyên tắc này yêu cầu thông tin và các thành phần giao diện phải được trình bày theo cách mà người dùng có thể cảm nhận được bằng giác quan của họ. Người dùng không thể xử lý những thông tin mà họ không nhận thấy.

- Văn bản thay thế (alt-text): Cung cấp mô tả bằng văn bản cho các nội dung phi văn bản (hình ảnh, biểu tượng) để trình đọc màn hình (screen reader) có thể đọc được.

- Giải pháp thay thế cho media: Cung cấp phụ đề (captions) hoặc bản dịch bằng văn bản cho video và âm thanh.

- Khả năng thích ứng: Nội dung có thể hiển thị theo nhiều cách khác nhau (ví dụ: bố cục đơn giản hơn) mà không mất đi thông tin hoặc cấu trúc.

- Tính dễ phân biệt: Giúp người dùng dễ dàng nhìn thấy và nghe thấy nội dung hơn bằng cách tách biệt tiền cảnh với hậu cảnh (đảm bảo độ tương phản màu sắc đạt chuẩn tối thiểu 4.5:1).

2. Operable (Có thể thao tác)

Người dùng phải có khả năng vận hành các thành phần giao diện và điều hướng hệ thống. Giao diện không được yêu cầu những tương tác mà người dùng không thể thực hiện được.

- Truy cập bằng bàn phím: Mọi chức năng phải khả dụng thông qua bàn phím thay vì chỉ dùng chuột. Điều này cực kỳ quan trọng đối với người khiếm thị hoặc người có khó khăn về vận động.

- Đủ thời gian: Cung cấp cho người dùng đủ thời gian để đọc và sử dụng nội dung (tránh các banner tự trượt quá nhanh hoặc phiên làm việc tự động ngắt).

- Tránh các tác nhân gây co giật: Không thiết kế nội dung có tần suất nhấp nháy quá 3 lần trong một giây để tránh gây ra các cơn động kinh do nhạy cảm với ánh sáng.

- Hỗ trợ điều hướng: Cung cấp các cách giúp người dùng tìm kiếm nội dung và xác định xem họ đang ở đâu (ví dụ: breadcrumbs, sơ đồ trang web).
 

 

3. Understandable (Có thể hiểu)

Nội dung và cách vận hành giao diện người dùng phải rõ ràng. Ngay cả khi người dùng có thể nhận biết và thao tác, họ vẫn không thể sử dụng nếu thông tin quá mơ hồ hoặc gây bối rối.

- Khả năng đọc: Đảm bảo nội dung văn bản có thể đọc được và dễ hiểu. Tránh dùng từ lóng, từ chuyên môn quá mức mà không giải thích.

- Tính dự đoán: Các trang web nên xuất hiện và vận hành theo những cách có thể dự đoán trước (ví dụ: Menu điều hướng nằm ở vị trí nhất quán trên tất cả các trang).

- Hỗ trợ nhập liệu: Giúp người dùng tránh và sửa lỗi khi điền form. Ví dụ: Nếu người dùng nhập sai định dạng email, hệ thống phải thông báo cụ thể lỗi nằm ở đâu thay vì chỉ báo "Lỗi chung".

4. Robust (Tương thích, bền vững)

Nội dung phải đủ mạnh để có thể được diễn giải một cách đáng tin cậy bởi nhiều tác nhân người dùng (user agents), bao gồm cả các công nghệ trợ giúp (assistive technologies) hiện tại và trong tương lai.

- Tối ưu hóa mã nguồn: Sử dụng HTML chuẩn ngữ nghĩa (Semantic) để các trình đọc màn hình có thể hiểu chính xác vai trò của từng thành phần (đâu là nút bấm, đâu là tiêu đề).

- Khả năng tương thích: Đảm bảo website hoạt động tốt trên các trình duyệt khác nhau, hệ điều hành khác nhau và tương thích với các thiết bị trợ giúp như màn hình chữ nổi hoặc phần mềm điều khiển bằng giọng nói.
 

Các mức độ tuân thủ tiêu chuẩn WCAG

Hệ thống phân cấp của WCAG certification giúp các nhà phát triển xác định mức độ ưu tiên và lộ trình tối ưu hóa khả năng tiếp cận của sản phẩm số.

1. WCAG Level A

Level A là mức độ tuân thủ tối thiểu khi thiết kế web theo tiêu chuẩn WCAG. Nếu một website không đạt được Level A, nó được coi là gây khó khăn nghiêm trọng cho người khuyết tật và gần như không thể sử dụng với các công nghệ trợ giúp. Level A là bước đệm bắt buộc nhưng chưa đủ để tạo ra một trải nghiệm thực sự chuyên nghiệp và toàn diện.

Mục tiêu: Loại bỏ các rào cản ngăn cản việc tiếp cận nội dung cốt lõi.

Các yêu cầu chính:

- Hình ảnh bắt buộc có alt text.

- Nội dung không phụ thuộc duy nhất vào màu sắc.

- Website dùng được bằng bàn phím.

- Video/audio không tự phát gây gián đoạn.

- Cấu trúc HTML cơ bản có ý nghĩa (semantic).

2. WCAG Level AA

Level AA là mức độ mục tiêu mà hầu hết các website thương mại, chính phủ và tổ chức lớn hướng tới. Level AA đảm bảo website thân thiện với đa số người dùng và đáp ứng các yêu cầu pháp lý quốc tế (như ADA tại Mỹ hay EN 301 549 tại Châu Âu). Đạt được Level AA nghĩa là bạn đã tạo ra một môi trường web văn minh và chuyên nghiệp, phù hợp với hầu hết người dùng phổ thông.

Mục tiêu: Loại bỏ các rào cản phổ biến và cải thiện trải nghiệm tương tác.

Các yêu cầu chính:

- Tỷ lệ tương phản tối thiểu giữa văn bản và nền phải đạt 4.5:1 (đối với văn bản thường).

- Người dùng bàn phím phải nhìn rõ khung bao quanh (focus indicator) khi họ di chuyển qua các thành phần.

- Văn bản có thể phóng to 200% mà không vỡ layout.

- Cung cấp phụ đề đầy đủ cho các video.

- Hệ thống menu và các ký hiệu tương tác phải nằm ở vị trí đồng nhất trên toàn bộ trang web.

- Form có label rõ ràng, thông báo lỗi dễ hiểu.

3. WCAG Level AAA

Level AAA là tiêu chuẩn cao nhất và khắt khe nhất trong WCAG certification. Việc đạt được toàn bộ Level AAA cho mọi trang web thường rất khó khăn vì nó đòi hỏi sự thay đổi lớn về cả thiết kế lẫn cách sản xuất nội dung. Trên thực tế, level AAA thường chỉ áp dụng cho các trang web chuyên biệt (ví dụ: trang tin tức dành riêng cho người khiếm thính). Đối với web đại chúng, việc đạt được một vài tiêu chí AAA đã được xem là một điểm cộng rất lớn về mặt thương hiệu.

Mục tiêu: Mang lại trải nghiệm tối ưu nhất cho nhóm người dùng có khiếm khuyết nặng.

Các yêu cầu chính:

- Tỷ lệ tương phản màu sắc cực cao, phải đạt mức 7:1.

- Cung cấp video ngôn ngữ ký hiệu cho các nội dung âm thanh.

- Có bảng tra cứu cho các từ ngữ chuyên môn hoặc chữ viết tắt quá phức tạp.

- Người dùng có thể tắt hoặc hoãn các thông báo gây xao nhãng trừ trường hợp khẩn cấp.
 

 

5 tiêu chí quan trọng khi triển khai WCAG trong dự án phát triển website

Triển khai WCAG không có nghĩa là bạn phải thay đổi toàn bộ mã nguồn hay giao diện hiện có. Thực tế, tiêu chuẩn này tập trung vào việc tối ưu hóa những chi tiết nhỏ nhưng mang lại tác động lớn đến trải nghiệm người dùng. 

1. Màu sắc

Màu sắc ảnh hưởng trực tiếp đến cảm xúc, nhận diện thương hiệu và tính thẩm mỹ của website. Tuy nhiên, nếu chỉ dùng màu sắc để phân biệt thông tin, website sẽ loại bỏ người mù màu, người lớn tuổi hoặc người mắt yếu, điều này đi ngược lại tinh thần WCAG.

Do đó, bạn cần đảm bảo tỷ lệ tương phản giữa chữ và nền đạt tối thiểu 4.5:1 (Level AA). Để chắc chắn, bạn nên sử dụng các công cụ như WebAIM Contrast Checker để kiểm tra. Ngoài ra, bạn không nên dùng màu sắc làm tín hiệu duy nhất, chẳng hạn như đừng chỉ dùng màu đỏ để báo lỗi mà hãy kết hợp thêm biểu tượng hoặc văn bản hướng dẫn.

2. Hình ảnh

Hình ảnh là thành phần quan trọng trong web content, giúp truyền tải thông tin nhanh và cảm xúc mạnh. Tuy nhiên, với người khiếm thị hoặc người dùng trình đọc màn hình, hình ảnh không được mô tả đúng cách đồng nghĩa với mất hoàn toàn thông tin. 

Mọi hình ảnh mang ý nghĩa nội dung phải có thuộc tính alt mô tả chính xác thông tin ảnh truyền tải. Tuy nhiên, nếu ảnh chỉ mang tính trang trí, hãy để alt="" để trình đọc màn hình bỏ qua, tránh gây nhiễu.

Bên cạnh đó, bạn cần tránh dùng ảnh chứa chữ, không nên lồng ghép các thông điệp quan trọng vào ảnh (như banner khuyến mãi) vì trình đọc màn hình không thể truy cập text bên trong trừ khi bạn viết lại toàn bộ nội dung đó vào alt-text.
 

 

3. Video

Video là một trong những thành phần ngày càng phổ biến khi thiết kế website doanh nghiệp, landing page, blog và cả web dịch vụ. Tuy nhiên, nếu video không có phụ đề hoặc mô tả, bạn đang vô tình loại bỏ người khiếm thính, người không bật âm thanh, hoặc người dùng công nghệ hỗ trợ.

Để đáp ứng tiêu chí này, bạn cần cung cấp phụ đề được đồng bộ thời gian cho tất cả video có âm thanh. Đối với các video có nhiều hành động quan trọng nhưng không có lời thoại, cần có bản mô tả bằng âm thanh hoặc văn bản để người khiếm thị hiểu được bối cảnh. Đồng thời, tuyệt đối không để video, âm thanh tự động phát (autoplay). Nếu có, phải có nút dừng (pause) ngay lập tức để không gây nhiễu trình đọc màn hình.

4. Form

Form là nơi người dùng thực hiện hành động quan trọng: liên hệ, đăng ký, mua hàng. Nếu form không thân thiện accessibility, người dùng sẽ bỏ cuộc dù có nhu cầu thật.

- Nhãn rõ ràng (labels): Mọi ô nhập liệu phải có thẻ tương ứng. Không nên chỉ dùng placeholder (chữ mờ trong ô) vì chúng sẽ biến mất khi người dùng gõ, gây khó khăn cho người trí nhớ kém.

- Thông báo lỗi ngữ nghĩa: Khi người dùng nhập sai, thông báo lỗi phải hiển thị rõ ràng và liên kết trực tiếp với ô nhập liệu đó (sử dụng thuộc tính aria-describedby).

- Hỗ trợ tự động điền (autocomplete): Giúp người dùng giảm bớt nỗ lực nhập liệu, đặc biệt hữu ích cho người khuyết tật vận động.

5. Điều hướng

Điều hướng là cách người dùng hiểu cấu trúc website và tìm thấy nội dung họ cần. Với tiêu chuẩn WCAG, điều hướng không chỉ dành cho chuột, mà phải hoạt động mượt với bàn phím, screen reader và công nghệ hỗ trợ.

- Khả năng truy cập bằng bàn phím: Người dùng phải có thể di chuyển qua toàn bộ Menu, Link, Button bằng phím Tab.

- Chỉ báo tiêu điểm (focus indicator): Phải có viền (outline) rõ ràng bao quanh thành phần đang được chọn khi dùng bàn phím. Đừng bao giờ xóa bỏ thuộc tính outline: none trong CSS mà không có phương án thay thế.

- Liên kết nhảy nhanh (skip links): Cung cấp một liên kết ẩn ở đầu trang (chỉ hiện ra khi nhấn Tab) cho phép người dùng nhảy trực tiếp đến nội dung chính, thay vì phải đi qua toàn bộ danh mục Menu lặp lại.

- Cấu trúc heading chuẩn: Sử dụng H1 đến H6 theo đúng thứ tự phân cấp để người dùng Screen Reader có thể hình dung được "bản đồ" nội dung trang web.
 

 

Cách kiểm tra website có đạt tiêu chuẩn WCAG hay không

Làm thế nào để biết chắc chắn rằng những nỗ lực tối ưu hóa của bạn đã thực sự đạt tiêu chuẩn WCAG? Trong thực tế, các dòng code chuẩn chỉnh trên màn hình lập trình viên đôi khi lại trở thành những mê cung khó hiểu đối với các công cụ trợ giúp như trình đọc màn hình hay điều hướng bàn phím. Để thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết kỹ thuật và trải nghiệm thực tế, bạn cần áp dụng bộ kỹ thuật kiểm định đa tầng, từ việc sử dụng các công cụ hỗ trợ thông minh cho đến các phương pháp thử nghiệm thủ công chuyên biệt dưới đây.

1. Kiểm tra thủ công

Đây là bước quan trọng nhất vì các công cụ tự động hiện nay chỉ có thể phát hiện khoảng 30% - 40% lỗi tiếp cận. Sự trải nghiệm trực tiếp sẽ giúp bạn nhận ra những bất cập về mặt ngữ nghĩa và cảm xúc.

- Điều hướng bằng bàn phím (Keyboard test): Rời bỏ chuột và chỉ sử dụng phím Tab, Shift + Tab, Enter và các phím mũi tên. Sau đó đánh giá xem bạn có thể đi đến mọi liên kết/nút bấm không? Có thành phần nào bị "bẫy" (không thể thoát ra bằng phím Tab) không? Vùng đang chọn (focus) có đường viền hiển thị rõ ràng không?

- Trải nghiệm với trình đọc màn hình (Screen Reader): Sử dụng NVDA (Windows), VoiceOver (macOS/iOS) hoặc TalkBack (Android). Bạn hãy nhắm mắt lại và thử hoàn thành một tác vụ (ví dụ: mua hàng). Sau đó, bạn hãy kiểm tra xem nội dung đọc lên có đúng trình tự không? Các hình ảnh có alt-text mô tả đúng ý nghĩa thay vì chỉ đọc tên file "image01.jpg" không?

- Kiểm tra khả năng co giãn (Zoom test): Phóng to trình duyệt lên mức 200% hoặc 400% và xem nội dung của website có bị tràn ra ngoài màn hình không? Các dòng chữ có bị đè lên nhau khiến người dùng không thể đọc được không?

- Kiểm tra màu sắc: Tạm thời chuyển màn hình sang chế độ đen trắng (Grayscale) và đánh giá xem nếu không có màu sắc, bạn còn nhận ra đâu là thông báo lỗi, đâu là đường dẫn không?

2. Công cụ hỗ trợ kiểm tra WCAG accessibility

Các công cụ này giúp bạn quét toàn bộ website trong vài giây để phát hiện các lỗi về mã nguồn và độ tương phản.

- WAVE (Web Accessibility Evaluation Tool): Công cụ phổ biến nhất hiện nay. Nó hiển thị các biểu tượng trực quan ngay trên giao diện web để chỉ ra lỗi Alt-text, cấu trúc Heading hoặc độ tương phản màu sắc.

- Axe DevTools: Một công cụ chuyên sâu dành cho lập trình viên. Axe giúp phân loại lỗi theo mức độ nghiêm trọng (Critical, Serious, Moderate) và hướng dẫn cách sửa cụ thể trong code.

- Google Lighthouse: Tích hợp sẵn trong Chrome DevTools. Lighthouse sẽ chấm điểm "Accessibility" trên thang điểm 100 và liệt kê các hạng mục cần tối ưu.

- WebAIM Contrast Checker: Công cụ chuyên biệt để kiểm tra tỷ lệ tương phản màu sắc. Bạn chỉ cần nhập mã màu (Hex code) của chữ và nền để biết kết quả có đạt chuẩn Level AA (4.5:1) hay không.

- Siteimprove, SortSite: Các nền tảng này có khả năng quét hàng ngàn trang web cùng lúc, tự động phát hiện lỗi và theo dõi tiến độ khắc phục theo thời gian. Đây là lựa chọn tối ưu cho các dự án lớn.
 

 

Một số câu hỏi thường gặp về WCAG accessibility

WCAG không chỉ là một bộ quy tắc kỹ thuật mà còn là nền tảng để xây dựng một thế giới số công bằng. Dưới đây là những thắc mắc phổ biến nhất khi các doanh nghiệp và lập trình viên bắt đầu tiếp cận tiêu chuẩn này.

1. Tiêu chuẩn WCAG có bắt buộc khi thiết kế website tại Việt Nam không?

Hiện tại, Việt Nam chưa có luật cụ thể bắt buộc 100% các website tư nhân phải tuân thủ hoàn toàn tiêu chuẩn WCAG. Tuy nhiên, có hai điểm quan trọng bạn cần lưu ý:

- Đối với khối cơ quan Nhà nước: Chính phủ đã có những thông tư (như Thông tư 26/2020/TT-BTTTT) quy định về việc áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật về khả năng tiếp cận cho người khuyết tật trên trang tin điện tử của cơ quan nhà nước.

- Xu hướng quốc tế: Nếu doanh nghiệp của bạn cung cấp dịch vụ cho khách hàng tại Mỹ (luật ADA), Châu Âu (EAA) hoặc các quốc gia phát triển, việc tuân thủ WCAG là bắt buộc về mặt pháp lý.

- Lợi ích kinh tế: Dù không bắt buộc, việc tuân thủ WCAG giúp website thân thiện hơn với Google (SEO tốt hơn) và mở rộng tệp khách hàng đến 15% dân số thế giới là người khuyết tật.

2. Website nhỏ có cần áp dụng tiêu chuẩn WCAG không?

Rất nên. Dù website của bạn là blog cá nhân, doanh nghiệp SME, startup hay cửa hàng nhỏ, việc áp dụng tiêu chuẩn WCAG mang lại những giá trị vượt xa mong đợi:

- Cải thiện trải nghiệm người dùng: WCAG giúp cấu trúc web rõ ràng, điều hướng dễ dàng, từ đó mọi người dùng (kể cả người già, người đang bị đau mắt...) đều sử dụng tốt hơn.

- Xây dựng thương hiệu: Thể hiện sự nhân văn và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ngay từ khi bắt đầu.

- Tiết kiệm về sau: Xây dựng đúng chuẩn ngay từ đầu luôn rẻ hơn việc phải đập đi xây lại khi website lớn mạnh và yêu cầu về tính dễ tiếp cận trở thành bắt buộc.

3. WCAG accessibility có làm website xấu đi không?

Đây là một quan niệm sai lầm. Thiết kế dễ tiếp cận (accessible design) không đồng nghĩa với tính thẩm mỹ kém. WCAG accessibility chỉ yêu cầu độ tương phản màu sắc đủ tốt để đọc và cấu trúc rõ ràng. Bạn hoàn toàn có thể tạo ra các bảng phối màu cực kỳ thời thượng mà vẫn đảm bảo độ tương phản. Bên cạnh đó, các giải pháp cho WCAG (như phóng to chữ không vỡ khung, điều hướng bằng bàn phím) giúp giao diện trông gọn gàng và logic hơn. Giống như kiến trúc, những công trình đẹp nhất thường là những công trình có công năng sử dụng tốt nhất cho tất cả mọi người.

4. Nên đạt web content accessibility guidelines level nào là đủ?

Trong thực tế triển khai, WCAG Level AA được xem là mức độ “đủ và hợp lý nhất” cho phần lớn website hiện nay. Level AA cân bằng tốt giữa khả năng tiếp cận và chi phí triển khai, bao phủ hầu hết các rào cản phổ biến với người dùng khuyết tật như: độ tương phản màu sắc, điều hướng bằng bàn phím, form dễ hiểu, nội dung dễ đọc và hỗ trợ trình đọc màn hình. Đây cũng là mức tuân thủ được nhiều quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp lựa chọn làm tiêu chuẩn mặc định.

WCAG Level A chỉ đáp ứng các yêu cầu tối thiểu, phù hợp với website rất nhỏ hoặc giai đoạn khởi đầu, nhưng chưa đủ để mang lại trải nghiệm truy cập thực sự tốt. Trong khi đó, WCAG Level AAA là mức cao nhất, yêu cầu rất khắt khe và khó áp dụng toàn diện cho mọi loại nội dung (đặc biệt với website thương mại, báo chí, marketing).
 

Thế giới số đang dịch chuyển không ngừng và trong tương lai gần, sự thành công của một nền tảng không chỉ nằm ở tính năng hay tốc độ, mà còn ở tính bao trùm (inclusivity). Việc áp dụng tiêu chuẩn WCAG trong phát triển web hôm nay không chỉ là giải quyết bài toán của hiện tại, mà chính là sự chuẩn bị cho kỷ nguyên mà AI, công nghệ giọng nói và các thiết bị hỗ trợ sẽ trở thành tiêu chuẩn chung. Khi bạn xây dựng một website không rào cản, bạn đang định vị mình là người dẫn đầu trong việc kiến tạo tương lai số thông minh hơn, nhân văn hơn và công bằng hơn cho toàn nhân loại. Kết nối với Phương Nam Vina ngay hôm nay qua hotline 0912817117, 0915101017 để được chuyên gia giúp bạn hiện thực hóa tiêu chuẩn WCAG, nhận tư vấn miễn phí về lộ trình xây dựng website dễ tiếp cận và thân thiện với người dùng.